PRZYCZYNEK DO HISTORII ŻYDÓW W LĘBORKU PO ZAKOŃCZENIU
II WOJNY ŚWIATOWEJ    [2]

  i na Syberii wycisnęły na nich swoje piętno. Aczkolwiek pod pewnym względem ich sytuacja istotnie różniła się od tej, której doświadczyli rodacy spod okupacji niemieckiej. Pod rządami bolszewików cierpieli bowiem tak jak dziesiątki milionów mieszkańców „nieludzkiej ziemi” innych narodowości, natomiast wolni byli od następstw państwowego, instytucjonalnego antysemityzmu. Owi repatrianci z ZSRR zgłaszali się do komitetów żydowskich z prośbą o pomoc w poszukiwaniu mieszkań, pracy dokumentów, oczekując doraźnej pomocy materialnej. Z liczby ponad 150 tys. repatriantów – Żydów polskich – zdecydowana większość powróciła do kraju w pierwszej połowie 1946 roku.
Wszyscy, ci „ocaleni na Wschodzie” – „na nieludzkiej ziemi” i ocaleni z piekła hitlerowskiej okupacji, gorączkowo poszukiwali krewnych. CKŻwP i komitety lokalne odegrały w tej sferze rolę trudną do przecenienia. Na szczeblu centralnym, w CKŻwP powołano do życia Wydział Ewidencji i Statystyki (WEiS), a na szczeblu komitetów terenowym: referaty ewidencji i statystyki. Dzięki pracy zatrudnionych w nich urzędników zgromadzono dane ponad ćwierci miliona osób, które zgłosiły się do komitetów żydowskich od listopada 1944 r. względnie tych, do których dotarli wysłannicy CKŻwP. Rejestrowano fakt obecności na terenach wyznaczanych nowymi granicami Polski oraz w krajach Europy Zachodniej.
W odróżnieniu od biur ewidencji ludności, rejestracja w komitetach żydowskich była dobrowolna. Odbywała się nie w jednym z góry wyznaczonym terminie, ale bez przerwy na podstawie zachowanych dokumentów tożsamości względnie zeznań dwóch świadków. Początkowo lokalne komitety opieszale wykonywały obowiązki ewidencyjne i zwlekały z przesyłaniem danych do CKŻwP. Centrala zareagowała na to rozesłaniem okólnika zawierającego poza żądaniem wykonywania nałożonych obowiązków także schemat zbieranych danych. Polecono zapisywać nazwisko i imię, datę i miejsce urodzenia, imiona rodziców, zawód, miejsce pobytu w okresie bezpośrednio poprzedzającym wybuch wojny w 1939 r. i miejsce zamieszkania w momencie rejestracji. O przebiegu i efektach prowadzonych prac ewidencyjnych pisano w sierpniu 1946 r. w sposób następujący:
„Do rejestracji zgłaszali się wszyscy, którzy czuli się Żydami, którzy wyszli z nor, bunkrów, kryjówek, dotarli z lasów, Żydzi na tak zwanych ‘aryjskich papierach’, zgłosili się nawet ci, którzy rejestrując się jednocześnie demonstrowali swą polską narodowość i brak poczucia łączności z Żydami. Każdy w poszukiwaniu swych najbliższych trafiał do komitetu żydowskiego. Często zdarzało się, że rejestrując się podawał tylko imię i nazwisko i adres obecny, pomijając dokładne dane. W następstwie stworzyło to ogromne komplikacje przy tworzeniu ogólnej kartoteki rejestracyjnej i utrudniało uzyskanie przejrzystego obrazu stanu liczbowego Żydów. Jednak ta pierwsza rejestracja przeprowadzona na ogół powierzchownie, po prostu szkicowo, jest najważniejsza /.../ ze względu na to, że ona właśnie w swej istotnej treści objęła całe społeczeństwo żydowskie i wszystkie jego odłamy. Ludzie w wędrówce po Polsce nie omijali żadnego komitetu, rejestrowali się wszędzie, co również potem utrudniało uporządkowanie kartoteki rejestracyjnej. Potem kiedy ostygł w wielu, a u niektórych zgasł, pęd do rejestrowania się w komitetach żydowskich, dalsza rejestracja oparta na ogólnie przyjętych zasadach ewidencyjnych i statystycznych, nie ma już tak masowego charakteru. Jedni, ze względu na istniejący antysemityzm, odczuwali potrzebę dalszego konspirowania się, inni skomunikowali się już ze swoimi najbliższymi i nie szukali kontaktów przez komitety, większość ze zwykłej opieszałości i braku zrozumienia dla doniosłości tych spraw nie zgłaszała się do komitetu”.
Począwszy do lutego 1946 r. komitety rejestrowały wszystkie zgłaszające się osoby na tzw. „kartach centralnej kartoteki”. Tą procedurą objęto wszystkich, lub prawie wszystkich, repatriantów ze Związku Radzieckiego.
Zwraca uwagę opinia pracownika WEiS przy CKŻwP na temat celowości prowadzenia odrębnej rejestracji Żydów przez ogólne, państwowe lub samorządowe instytucje. Czytamy w niej:
„Rejestracja Żydów, o ile będzie ona rejestracją obejmującą wyłącznie Żydów, przeprowadzona przez
 
[1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11]