WIELKA SYNAGOGA W GDAŃSKU    [1]

  W okresie późnego średniowiecza monarchowie w Europie Zachodniej podejmowali decyzje o wypędzeniu ludności żydowskiej z granic swoich państw. Szukając schronienia udawała się ona głównie do Rzeczypospolitej i na teren Imperium Osmańskiego.
Podczas wielkiego exodusu na wschód teren Pomorza Zachodniego był przez stosunkowo długi okres omijany przez Żydów. Przeciwnie do sytuacji na ziemiach Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, na omawianym obszarze od dawna funkcjonowały rozwinięte chrześcijańskie społeczności miejskie z pełną strukturą zawodową Nie istniało więc istotne zapotrzebowanie na usługi świadczone przez kupców i rzemieślników żydowskich. Ponadto miejscowa ludność masowo zaczęła przyjmować po 1517 r. protestantyzm i wzorem Marcina Lutra podzielała radykalnie negatywne poglądy na temat Żydów.
Zniszczenia wojenne i depopulacja spowodowane wojnami XVII-XVIII w. zwiększyły zainteresowanie miejscowych elit politycznych sprowadzeniem nowych osób celem odbudowy życia gospodarczego. Stąd w końcu tego stulecia szlachta we wschodniej części Pomorza zaczęła popierać ideę osadnictwa żydowskiego w swoich posiadłościach. Mieli oni spełniać rolę pośredników handlowych, obsługujących lokalnych rolników. Żydzi, migrujący z terenów Rzeczypospolitej, zabiegali też o prawo do osiedlania się w miastach. Bardzo długo sprzeciwiały się temu samorządy miejskie, przede wszystkim z obawy przed konkurencją, ale również z powodu resentymentów antyżydowskich na tle religijnym.
Niektóre rodziny żydowskie przyjmowały chrześcijaństwo, dzięki czemu mogły korzystać z praw i przywilejów niedostępnych wyznawcom judaizmu . Takie przypadki miały miejsce również w Słupsku. Ale zgodnie z obowiązującymi prawami i obyczajami osoby, które zdecydowały się na podobny krok nie były już zaliczane do społeczności żydowskiej ani przez dawnych współwyznawców, ani przez nowych.
Pierwsze rodziny żydowskie zaczęły otrzymywać prawo osiedlania się w miastach zachodniopomorskich w drugiej i trzeciej dekadzie XVIII w. Skądinąd działo się to wówczas tylko na podstawie indywidualnie przyznawanych przywilejów i miało bardzo ograniczony zasięg. Dopiero wprowadzanie ogólnych regulacji ustrojowych dla całego Królestwa Pruskiego w XIX w. otworzyło Żydom możliwości nieskrępowanego osiedlania się w miastach i miasteczkach pruskiej prowincji Pomorze (Pommern). W rezultacie ich liczba na tym obszarze zaczęła rosnąć
Spis ludności przeprowadzony w Królestwie Pruskim w roku 1837 wykazał, że w Słupsku mieszkało 292 Izraelitów , przy łącznej liczbie ludności wynoszącej ok. 8 tys. osób . W pierwszej połowie XIX w. przyrost ludności następował szybko, głównie za sprawą relatywnej poprawy warunków życia. Ta sama tendencja dotyczyła ludności wyznania mojżeszowego.
Trzeba nadmienić, że po 1812 r. postępował proces asymilacji Żydów w niemieckim otoczeniu. Wynikało to w dużej mierze z warunków, jakie musieli spełnić, aby uzyskać pełnię praw publicznych. Wymagano od nich m.in. posyłania dzieci do szkół państwowych z niemieckim językiem nauczania i posługiwania się tym językiem w życiu codziennym. Żydzi musieli m.in. zrezygnować z tradycyjnego sposobu ubierania się, jaki obowiązywał np. nadal powszechnie w Cesarstwie Rosyjskim i Cesarstwie Austriackim. Osoby zainteresowane karierą zawodową w życiu publicznym kończyły średnie szkoły niemieckie i niemieckie uniwersytety, nasiąkały kulturą niemiecką. Również mieszkańcy Słupska stawali się najpierw Prusakami a później Niemcami wyznania mojżeszowego.
W 1847 r. król Prus wydał prawo regulujące zasady funkcjonowania religijnych gmin żydowskich w całym państwie. Odtąd w Słupsku funkcjonowała aż do okresu hitlerowskiego gmina synagogalna (Synagogen-Gemeinde), do której należeli wyznawcy judaizmu zamieszkali w obrębie granic miasta. Statut gminy określał tryb uzyskiwania pełnych praw członkowskich. Co najmniej do 1918 r. dysponowali nimi wyłącznie mężczyźni.
Nie mamy bliższych informacji o lokalizacji domu (lub domów) modlitwy, z którego korzystano w celu odprawienia rytuałów grupowych w XIX w. Znany ze zdjęć budynek synagogi przy ulicy Arnoldstrasse
[1] [2] [3] [4]