TEATR ŻYDOWSKI W GDAŃSKU    [1]

  Wielkość i potęga hanzeatyckiego Gdańska budowana była w ciągu stuleci przez wiele różnych kultur i narodów. W Gdańsku mieszkali i zostawili swoje ślady Niemcy, Anglicy, Szkoci, Holendrzy, Rosjanie i Żydzi.

Każdy z tych narodów wnosił w pejzaż miasta swoją tradycję i kulturę. Gdańsk był tyglem, w którym stapiały się doświadczenia kulturowe ze wszystkich zakątków Europy.
Pierwsi Żydzi zaczęli przybywać do Gdańska na przełomie XIV I XV w., a w XVI zaczęły już powstawać pierwsze ich osiedla po południowej stronie miasta. Mimo stałych utrudnień ze stron władz krzyżackich, polskich, a następnie pruskich liczba Żydów w Gdańsku stale wzrastała.

Rozwój i różnorodność

Według spisu ludności z roku 1929 w Wolnym Mieście Gdańsku przebywało 10 448 Żydów, z tego w samym Gdańsku 5873, a w dużo mniejszym Sopocie aż 4311. Według danych Komisariatu Generalnego RP w roku 1936 przebywało w Gdańsku 11 500 Żydów, z czego 3200 to obywatele gdańscy.
Lata międzywojenne to okres wzmożonej – mimo wielu trudności – aktywności społecznej, gospodarczej i kulturalnej gdańskich Żydów. Powstają liczne przedsiębiorstwa handlowe, szkoły (m.in. gimnazjum Ruth Rosenbaum), rozwija się życie religijne (pod koniec lat 30. w Gdańsku istniały cztery czynne synagogi), społeczne, kulturalne i sportowe, ukazuje się – w latach 1922-39 – około 15 czasopism żydowskich w języku niemieckim i jidysz. Zróżnicowana społeczność żydowska Wolnego Miasta zrzeszona była w licznych organizacjach i stowarzyszeniach. Według niemieckiego Konsulatu Generalnego rok po przejęciu władzy przez nazistów, w Wolnym Mieście Gdańsku istniało 37 organizacji żydowskich. Działalnością kulturalną zajmowały się m.in. takie organizacje jak – powstały w roku 1933 – Kulturbund, Jüdisches Club oraz Verein zur Pfelge des jüdisches Theatrs.

Wizyty artystów

Już na początku lat trzydziestych poczęto zapraszać do Gdańska artystów i zespoły żydowskie z Niemiec i z Polski. I tak np. na zaproszenie Kulturbundu wystąpili w roku 1934 w Wielkiej Synagodze przy Reitbahn (obecnie ul. Bogusławskiego) znakomici kantorzy z Warszawy: Mosze Kusewicki i Gerszon Sirota oraz Karl Neumann z Berlina. Organizowano koncerty muzyczne i śpiewacze; np. w maju 1934 roku w Klubie Żydowskim przy Böttchergasse 23-27 (obecnie ul. Bednarska) koncert muzyki kameralnej w wykonaniu gdańskiego wirtuoza żydowskiego Güntera Berenta lub wieczór muzyki Mendelssohna w wykonaniu Wolfganga Rosé z Berlina (styczeń 1935). Wielkim wydarzeniem muzycznym dla Żydów gdańskich i całej – jak należy sądzić z relacji prasy gdańskiej – społeczności Gdańska był występ zespołu operowego berlińskiego Kulturbundu z „La serva padrona” Pergolesiego w reżyserii Emila Fischera. Spektakl odbył się w styczniu 1935 roku w Danziger Hof zyskując przychylność krytyki (nie tylko czasopism żydowskich) i publiczności.
Z czasem w Gdańsku zaczęły pokazywać się żydowskie zespoły teatralne i aktorzy-soliści prezentujący wieczory poezji lub recytacji w języku żydowskim lub hebrajskim. We wrześniu 1934 roku wystąpił – na zaproszenie Kulturbundu – berliński teatr robotniczy „Ohel”, a w grudniu tego roku hebrajskie recytacje „Od Biblii do Bialika” prezentowała berlińska aktorka Edith Herrnstadt-Oettinger. W lipcu 1934 roku pojawia się w Gdańsku po raz pierwszy – na zaproszenie Hilfsverein”Esra” – słynny zespół Trupy Wileńskiej, przedstawiając koncert artystyczny, w którym wileńscy aktorzy: M. Mass, Miriam Orlesko, Mila Alter, Jakub Wajslic, M. Potaszyński i inni zaprezentowali „dialogi, sceny, recytacje, pieśni i motywy ludowe Pereca, Asza, Brodersohna, Szołem Alejchema i innych żydowskich pisarzy”. W programie wieczoru znalazła się również sztuka Pereca „Na starym rynku” z muzyką H. Kohna.
 
[1] [2] [3]