WIELKA SYNAGOGA W GDAŃSKU    [1]

 

"Światło wpada prze piękne okna, wnętrze oddycha nastrojem spokoju - odczuwa to każdy. Tutaj stawali głosiciele Słowa, rabini i kantorzy, by w mowie i modlitwie kierować ku nam słowa pociechy." - tak żegnał się z Wielką Synagogą gdańska w kwietniu 1939 roku publicysta "Judisches Gemeindeblatt". W tym samym numerze pisma zapowiedziano na 15 kwietnia ostatnie nabożeństwo szabasowe w świątyni. Później był już tylko złowieszczy śmiech nazistów, rozbijających kilofami świętą szafę aron ha-kodesz, i noc Zagłady.

Wielka Synagoga gdańska, powstała w latach 1885-1887, sąsiadowała z Dworem Miejskim przy Reitbahn (obecnie ulica Bogusławskiego). Na żądanie władz miejskich zbudowała ją berlińska firma Ende i Boeckmann - ta sama, która wybudowała gmach, w którym póĽniej mieścił się gdański sejm. Rajcom miejskim zależało na zachowaniu wspólnego stylu architektonicznego nowo budowanych gmachów.

Synagogę wzniesiono w stylu neorenesansowym. Monumentalny budynek od strony zachodniej wieńczyła potężna kopuła z latarnią i dwie wieże ze stylowymi hełmami. Ścianę frontową zdobiło duże witrażowe okno z ażurową gwiazdą Dawida.

Wnętrze, o żaglowym sklepieniu, otaczały arkadowe galerie wsparte na kolumnach. Na ścianie wschodniej świątyni, wskazującej kierunek Jerozolimy, umieszczono ozdobną aron ha-kodesz _hebr.: "święta skrzynia", szafa ołtarzowa, w której przechowywane są zwoje Tory), zasłoniętą specjalną, bogato haftowaną zasłoną (hebr.: "parochet"). Szafa, nad którą znajdowały się tablice dziesięciorga przykazań trzymane przez dwa lwy, ustawiana była na podwyższeniu, u stóp którego umieszczono bimę, rodzaj kazalnicy. Nad nimi górowała galeria dla kobiet i chóru synagogalnego oraz organy elbląskiej firmy Terleckiego, która wykonała instrument między innymi dla kościoła Mariackiego w Gdańsku. Od strony zachodniej, na wysokości okna witrażowego, zbudowano amfiteatralną galerię, na której mogło się pomieścić około 300 osób. Wielka sala modlitw umieszczona centralnie pod kopułą synagogi zabudowana była dwom rzędami ław dla 1600 osób. Nad nimi zwisały bogate, kute żyrandole. Ściany i sklepienia udekorowane symbolicznymi wzorami roślinnymi i geometrycznymi oraz wersetami z Biblii.


Symbol jedności

Aktu religijnego otwarcia Wielkiej Synagogi (którą wówczas nazywano Nową Synagogą) dokonał 15 września 1887 roku rabin Kossman Werner, który już w roku 1878 przybył do Gdańska z Wrocławia. Rabin wygłosił w obecności nadburmistrza von Wintera. Setek wiernych, przedstawicieli władz miasta i prowincji Prusy Zachodnie płomienne przemówienie, w którym głównie skupił się nad rolą świątyni w życiu społeczności żydowskiej, odnosząc fakt budowy nowego Domu Bożego do dziejów Świątyni Salomona w Jerozolimie. Swoją mowę zakończył wezwaniem do Boga : "panie, pobłogosław cesarzowi i Rzeszy, królowi i ojczyĽnie, pobłogosław obywatelom naszego dostojnego książęcego szczepu, pobłogosław przywódcom i kierownikom naszego miasta i prowincji, dla których z oddaniem i poświęceniem zmierzamy dla dobra naszej wspólnoty wszystkie siły oddać." Do nowej świątyni wniesiono .

[1] [2] [3] [4] [5]